Była dwunasta trzydzieści. W Kalabrii to nie jest zwykła godzina – to jest świętość.
Pracowałem wtedy w wytwórni oliwy, przy zbiorach, i tak jak co dzień o tej porze mieliśmy iść jeść. Wtedy przyszedł rolnik z doliny, na traktorku, i mówi: „Słuchajcie, tam wam się coś świeci w słońcu. Chyba oliwa się leje”.
Poszliśmy zobaczyć. Rzeczywiście – jedna z cystern, dziesięć tysięcy litrów, oliwa biologiczna, najlepszej jakości, jaką mieliśmy. Wąż się przedziurawił i oliwa lała się prosto w ziemię.
Była dwunasta trzydzieści.
Szef podszedł, zakręcił zawór i powiedział: „No, świat się nie zawali. Ziemia też musi dostać swój owoc”. I poszliśmy jeść.
Kilkaset litrów najlepszej oliwy, jaka istnieje, wsiąkło w ziemię, zanim ktokolwiek ruszył palcem. Po obiedzie wróciliśmy z gąbkami i odzyskaliśmy z powrotem, ile się dało – cztery wiaderka, może pięć. Reszta została w ziemi.
Gdziekolwiek indziej to byłaby nerwica. Ucieka forsa przez nogawkę, trzeba działać, trzeba ratować, trzeba się wściekać. Tam nikt się nie wściekał. Bo w tamtym miejscu jedna zasada jest silniejsza niż każda inna: jest pora jedzenia, i wtedy się je. Reszta poczeka.
Nauczyłem się wtedy czegoś, czego żadna książka by mi nie dała – że można wybrać, co jest ważniejsze. Że dobra oliwa, która wsiąka w ziemię, bo ludzie usiedli razem do stołu, wcale nie jest stratą. Jest właśnie tym, o co w tym wszystkim chodzi.
Rzym, 1986. Tak zaczęła się historia Slow Food we Włoszech
Rok wcześniej, kilkaset kilometrów na północ od tej wytwórni oliwy, ktoś inny stanął przed podobnym wyborem – i wybrał odwrotnie.
Przy Schodach Hiszpańskich w Rzymie otworzył się pierwszy włoski McDonald’s. Dla wielu był to po prostu kolejny lokal. Dla grupy włoskich dziennikarzy, smakoszy i działaczy, z Carlo Petrinim na czele, był to symbol czegoś znacznie większego: świata, w którym szybkość i ujednolicenie zaczynają wypierać lokalny smak, sezonowość i pochodzenie jedzenia.
Właśnie z tego sprzeciwu wyrósł ruch, który znamy dziś jako Slow Food. Nie chodziło w nim o nostalgię ani o prosty podział na „dobre” i „złe” jedzenie. Chodziło o prawo do żywności, która ma swoje miejsce pochodzenia, sezon, historię i twarz konkretnego producenta – zamiast być bezimiennym produktem identycznym w Rzymie, Tokio i Nowym Jorku.
To jest dokładnie to samo pytanie, które ja dostałem lata później, stojąc przy rozlanej cysternie: czy ważniejsza jest szybkość i ilość, czy czas i to, co za jedzeniem stoi. Oni odpowiedzieli na to w Rzymie w 1986 roku. Ja dostałem odpowiedź w Kalabrii, bez żadnej teorii – po prostu patrząc, jak mój szef zakręca zawór i idzie jeść obiad.
Turyn świętuje 40 lat Slow Food
Od 24 do 27 września 2026 roku Turyn ponownie stanie się jednym z najważniejszych miejsc na mapie świadomego jedzenia. Terra Madre Salone del Gusto zgromadzi producentów, rolników, rzemieślników, kucharzy i ludzi zajmujących się przyszłością żywności z wielu krajów.
W jubileuszowym roku 40-lecia Slow Food szczególnie mocno wraca pytanie, które dziś brzmi jeszcze poważniej niż w 1986 roku: jak jeść i produkować żywność w świecie, w którym klimat jest coraz mniej przewidywalny, plony się zmieniają, a bioróżnorodność wymaga realnej ochrony.
Producenci z całego świata – mali, konkretni, z twarzą i historią – będą rozmawiać o tym, jak utrzymać jakość, lokalność i odpowiedzialność w czasach, w których presja na ilość i cenę jest coraz większa.
Dokładnie takich dostawców szukam ja. Od takich sprowadzam produkty do Calabrisella – nie od tych, którzy patrzą wyłącznie na słupki sprzedażowe, tylko od ludzi, dla których uczciwość, prawda i jakość znaczą więcej niż wynik na koniec miesiąca.
Bo jeśli komuś zależy tylko na słupkach, to pierwsze, co poświęci, gdy przyjdzie gorszy sezon, jest dokładnie tym, czego nie widać na fakturze: ziemia, sezon, jakość surowca i człowiek stojący za produktem.
Dlaczego o Slow Food piszę akurat ja
Bo ja tego nie musiałem uczyć się z teorii. Widziałem to na własne oczy w Kalabrii, gdzie spędziłem kilka lat mojego życia. Widziałem ludzi, dla których czas nie jest czymś, co się goni, tylko czymś, co się ma. Widziałem, jak wygląda produkt, za którym stoi konkretna ziemia i konkretna rodzina, a nie etykieta bez historii.
Kiedy dziś wybieram, co znajdzie się w Calabrisella, kieruję się dokładnie tym samym, czego nauczyłem się tamtego dnia przy rozlanej cysternie. Pytam nie tylko o smak, ale o to, kto zbierał oliwki i z którego gaju pochodzą. Kiedy sezon na coś się kończy, nie szukam za wszelką cenę zamiennika tylko po to, żeby półka była pełna cały rok. Czekam na kolejny sezon.
Kiedy plony są mniejsze, bo lato było zbyt gorące, wolę powiedzieć o tym wprost, niż ukrywać rzeczywistość za marketingową etykietą.
To nie jest hasło reklamowe. To jest ta sama zasada, którą 40 lat temu grupa ludzi we Włoszech zaczęła przekuwać w ruch, a którą ja poznałem po prostu jako sposób życia ludzi, wśród których mieszkałem.
Dlaczego Slow Food ma dziś większe znaczenie niż kiedykolwiek
Łatwo mówić o wolnym jedzeniu, kiedy nic mu nie zagraża. Trudniej – i ważniej – mówić o nim teraz, kiedy zbiory bywają mniej przewidywalne, a uczciwa, rzemieślnicza produkcja mierzy się z rosnącymi kosztami i presją masowego rynku.
To właśnie w takich momentach widać, kto naprawdę stoi za jedzeniem, które kupujesz. I dlaczego czasem warto zapłacić więcej za produkt z pochodzeniem i historią, zamiast mniej za ich iluzję.
Kiedy we wrześniu Turyn będzie dyskutował o przyszłości jedzenia, ja w Calabrisella będę robił to, co robię od początku – szukał ludzi, którzy wciąż mają odwagę zakręcić zawór i pójść jeść, zamiast gonić za tym, co się rozlało.
Chcesz poznawać historie stojące za tym, co znajdziesz na Calabrisella.pl? Zapisz się do newslettera – piszę o ludziach, produktach i miejscach, z których to wszystko pochodzi.